Encyklopedia minerałów

2017-11-11
Encyklopedia minerałów

Składniki mineralne inaczej biopierwiastki jest to grupa niezbędnych związków w żywieniu człowieka. Występują one w produktach pochodzenia zwierzęcego i roślinnego.
W organizmie człowieka spełniają różnorodne funkcje, w związku z tym muszą być stale dostarczane do organizmu. Stanowią one około 4% masy ciała dorosłego człowieka.

Na taką ilość składa się około 60 pierwiastków w postaci różnych związków chemicznych, a spośród nich 30 uważa się za niezbędne do życia człowieka. Zapewniają one prawidłowy rozwój i zdrowie przez cały okres trwania życia. Organizm człowieka sam nie jest w stanie wytworzyć tych związków, tak więc musza być one dostarczane w odpowiednich ilościach i proporcjach z pożywieniem. Rola składników mineralnych dla pracy organizmu jest bardzo istotna, gdyż uczestniczą one prawie we wszystkich procesach przemiany materii, ponadto biorą udział w transporcie składników odżywczych, w wytwarzaniu i odnowie jąder komórkowych oraz w syntezie niektórych witamin. Gdy występuje ich niedobór lub nadmiar organizm choruje. Składnikom mineralnym zawdzięczamy dobrą kondycję, ładną cerę, błyszczące włosy. Są one budulcem mięśni i  kości, przyczyniają się do sprawnego funkcjonowania wielu układów organizmu. Wchodzą również w skład wielu koenzymów czyli swoistych rozruszników inicjujących reakcje enzymatyczne, np. magnez aktywuje ich około 300, a cynk około 200. Niektóre składniki mineralne właśnie pod postacią koenzymów albo jonów metali odgrywają istotną rolę w układzie immunologicznym. Właśnie one chronią organizm przed działaniem bakterii, wirusów oraz wolnych rodników. Są ważne dla organizmu, ponieważ  mają zdolność chelatowania czyli wiązania pierwiastków metalicznych, groźnych dla organizmu zobojętniając wytwarzane przez nie substancje toksyczne.

Składniki mineralne ze względu na zapotrzebowanie organizmu dzieli się na dwie grupy: makroelementy i mikroelementy. Makroelementy są to pierwiastki, których dzienne zapotrzebowanie przekracza 100 mg, natomiast dzienne zapotrzebowanie na mikroelementy nie wynosi więcej niż 100 mg /osobę/dzień.

Do podstawowych makroelementów należą:

- wapń i fosfor, będące głównymi składnikami mineralnymi układu kostnego,

- magnez niezbędny do budowy i pracy enzymów i hormonów,

- sód i potas  regulujące gospodarkę elektrolitowo-wodną ustroju

- chlor,

- siarka.

Najważniejszymi mikroelementami są:

- żelazo -  zasadniczy składnik krwi, 

- jod - niezbędny do produkcji hormonów tarczycy,

- miedź - potrzebna m.in. do wytwarzania krwinek czerwonych, 

- cynk regulujący gospodarkę węglowodanową ustroju, 

- mangan - bierze udział w procesach rozrodczych, 

- kobalt - niezbędny do tworzenia witaminy B12,

- fluor - zapobiegający próchnicy zębów,

- molibden,

- chrom,

- selen.

 

Makroelementy

Pierwiastki chemiczne, które występują w organizmach roślinnych jak i zwierzęcych. Zaliczamy do nich węgiel, azot, tlen, wodór czyli pierwiastki podstawowe oraz pierwiastki takie jak wapń, fosfor, potas, magnez, siarka, sód, chlor. Siarka i fosfor nazywane są pierwiastkami budulcowymi komórek oraz tkanek.

 

Wapń (Ca)

- pierwiastek budulcowy i regulacyjny w organizmie,

- wchodzi w skład materiału budulcowego kości i zębów,

- niezbędny do prawidłowego działania wielu hormonów,

- uczestniczy w procesach metabolicznych żelaza oraz pomaga przy wchłanianiu witaminy B12,

- odgrywa dużą rolę w przekazywaniu informacji za pomocą impulsów nerwowych,

- niezbędny jest do prawidłowego funkcjonowania mięśni oraz do regulacji procesu krzepnięcia krwi

- reguluje ciśnienie i rytm serca,

- zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób serca, udaru, raka jelita grubego oraz kamieni nerkowych,

- organizm najlepiej przyswaja go, kiedy jest on spożywany z magnezem.

Objawy niedoboru: kurcze mięśni, bóle w stawach, zaparcia, wysypki, zaburzenia wzrostu.

Źródła: sery żółte, sery białe,  mleko, sardynki,  kapusta, ziemniaki, buraki, orzechy.

 

Magnez (Mg)

- niezbędny w organizmie człowieka do działania i aktywacji około 80 enzymów,

- utrzymuje potencjał elektryczny komórek nerwowych i mięśniowych,

- bierze udział w przesyłaniu impulsów nerwowych,

- bierze udział w utrzymaniu prawidłowego rytmu pracy serca oraz w budowie kości i zębów,

- uczestniczy w przekazywaniu informacji między mięśniami i nerwami,

- bierze udział w przemianie materii i metabolizmie lipidów,

- uczestniczy w syntezie kwasów nukleinowych DNA, RNA oraz białka,

- pomaga zachować równowagę psychiczna i fizyczną,

- chroni przed chorobami naczyń krwionośnych, nadciśnieniem, skurczami oraz odkładaniu się cholesterolu na ściankach tętnic, przez co zmniejsza ryzyko zachorowalności na miażdżycę i obniża ryzyko wystąpienia zawału.

- dieta uboga w magnez jest przyczyną podwyższonej pobudliwości nerwowo-mięśniowej.

Objawy niedoboru: arytmia, nadciśnienie tętnicze, niewydolność pracy serca, depresja, zmęczenie, pogorszenie koncentracji, utrata równowagi, osłabienie, bóle głowy, skurcze mięśni, drętwienie kończyn, drgania powiek, bezsenność,

Źródła: pestki dyni, migdały, kakao, soja, soczewica, kasza gryczana i jęczmienna, orzechy włoskie, czekolada, banany.


Sód (Na)

- jest jednym z głównych składników płynów ustrojowych tzn. soków trawiennych, krwi itd.,

- reguluje gospodarkę wodną w organizmie i  równowagę kwasowo ? zasadową, zapewniając napięcie tkanek oraz jędrność naszej skóry,

- ma duży wpływ na prawidłowe funkcjonowanie nerwów i mięśni

-  łącznie z potasem pełni istotną rolę w przenoszeniu impulsów nerwowych, 

- reguluje ciśnienie osmotyczne w płynie zewnątrzkomórkowym,

- podnosi ciśnienie tętnicze krwi, reguluje skurcze i rozkurcze mięśni w tym mięśnia sercowego przez co odgrywa rolę w nadciśnieniu i niewydolności krążenia,

- wiąże wodę w organizmie,

- nadmiar może prowadzić do nadciśnienia, niewydolności krążenia czy obrzęków.

Objawy niedoboru: obniżenie ciśnienia krwi, odwodnienie, bóle głowy, drgania mięśni, zaburzenia koncentracji.

Źródła: sól kuchenna, żółty ser, drób, ryby, pieczywo pełnoziarniste, szynka konserwowa.


Potas (K)

- związany jest z sodem i chlorem zapewniając prawidłową gospodarkę wodną organizmu oraz równowagę kwasowo ? zasadową,

- jest głównym kationem płynu wewnątrzkomórkowego, wchodzi w skład elektrolitów i enzymów, - reguluje gospodarkę wodną tj. objętość komórek, ciśnienie osmotyczne wewnątrzkomórkowe oraz występuje w sokach trawiennych;

- zapobiega wysokiemu ciśnieniu krwi i obniża je przez co może obniżyć ryzyko wystąpienia zawału, chorób serca

- chroni przed nadciśnieniem tętniczym,

- reguluje gospodarkę wodną organizmu,

- wpływa na nastrój i działanie mięśni.

Objawy niedoboru: zawroty głowy, zatrzymanie wody, wymioty, osłabienia mięśni, niskie ciśnienie krwi, wzmożone pragnienie, senność, zmęczenie.

Źródła: suszone owoce - morele, daktyle, orzechy, kiełki jęczmienne, mleko, suszona fasola, soczewica banany, kakao, pietruszka, rzodkiewka.

 

Chlor (Cl)

- bierze udział w regulacji gospodarki wodno-elektrolitowej w ustroju,

- odgrywa ważną rolę w utrzymaniu równowagi kwasowo - zasadowej oraz ciśnienia osmotycznego,

- wchodzi w skład soków trawiennych w przewodzie pokarmowym tzn. soku żołądkowego i śliny,

- niezbędny do tworzenia kwasu solnego w żołądku,

- działa bakteriobójczo,

- wspomaga przyswajanie witaminy B12, która niezbędna jest do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego.

Objawy niedoboru: wymioty, nudności, osłabienie, zaburzenia pamięci, niedobór kwasów żołądkowych, nieprawidłowości w trawieniu, osłabienie mięśni.

Źródła: sól kuchenna, sery żółte, wędliny, żywność produkowana z udziałem soli.

 

Siarka (S)

- wchodzi w skład kilku aminokwasów oraz wielu innych związków o dużym znaczeniu biologicznym (glutation, koenzym A, insulina, tiamina, biotyna itp.),

- odpowiada za stan włosów, skóry, paznokci, sprawne stawy, ale także za całą gospodarkę hormonalną i układ odpornościowy,

- pomaga zwalczać infekcje bakteryjne.

Źródła: mięso i jego przetwory, ryby, jajka, soja, płatki owsiane, otręby pszenne, fasola, kapusta.

 

Fosfor (P)

- istotny dla budowy kośćca,

- ważny w  przemianie materii w celu pozyskania energii,
- składnik komórek,
- bierze udział w przewodzeniu bodźców nerwowych,
- odgrywa istotną rolę w regularnej pracy serca,
- bierze udział w procesach skurczu i rozkurczu mięśni,
- wchodzi w skład białek, tłuszczów, węglowodanów oraz kwasów nukleinowych,
- reguluje równowagę kwasowo- zasadową, 

- przyswajanie fosforu przez organizm jest wspierane przez witaminę D.

Źródła: sery żółte, mięso, żółtka jaj, drób, ryby morskie, ryby słodkowodne, fasola biała, soja.

 
Mikroelementy

Mikroelementy to mikroskładniki, pierwiastki śladowe, które występują w bardzo małych ilościach w organizmach roślinnych i zwierzęcych. Niezbędne są do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka.

Zapotrzebowanie na te pierwiastki wynosi poniżej 100 mg na dobę.

 

Żelazo (Fe)

- niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu,

- bierze udział w procesie tworzenia czerwonych ciałek krwi w szpiku kostnym, jest głównym składnikiem czerwonego barwnika krwi ? hemoglobiny,

- składnik wielu enzymów i białek biorących udział w metabolizmie organizmu,

- istotny dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, dostarczania tlenu do komórek oraz zachowania zdrowej wątroby,

- chroni przed niektórymi wolnymi rodnikami.

Objawy niedoboru: zaburzenia ze strony układu krwiotwórczego, anemia, bladość skóry, zawroty głowy, osłabienie, drażliwość, apatia, przyśpieszenie bicia serca, wypadanie włosów, zaburzona koordynacja ruchowa i wzrokowa, osłabienie odporności.

Źródła: mięso, wątroba, ryby, żółtko jaj, twaróg, orzechy, mleko, warzywa strączkowe,  brokuły, szpinak.

 

Miedź (Cu)
- odpowiada za eliminowanie wolnych rodników, przemianę materii w tkance łącznej,

- ważny w transporcie żelaza w organizmie,

- jej obecność umożliwia w ustroju prawidłowe wykorzystanie żelaza,

- niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, wzrostu kości i przemian ustrojowych glukozy,

- w zbyt wysokich dawkach miedź jest jednak toksyczna.

Niedobór: Ogólnie zdarza się rzadko, szczególnie u osób chorych na nerczycę. Może prowadzić do zaburzeń psychicznych i nadciśnienia tętniczego, anemii oraz osteoporozy.

Źródła: wątroba, ryby, ostrygi, zielone warzywa, drób, mięso, warzywa strączkowe.

 

Jod (J)

- składnik hormonów tarczycy, substancją czynną jest tyroksyna i trójjodotyronina, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania wszystkich komórek organizmu. Są to ważne hormony, gdyż aktywują enzymy łańcucha oddechowego oraz stymulują  wzrost młodych organizmów,

- nadmiar jodu podwyższa podstawową przemianę materii.

Niedobór: Niedobory jodu mogą ujawniać się ciężkimi chorobami, a nawet śmiercią, w żywieniu kobiet w ciąży może prowadzić do uszkodzenia płodu, a szczególnie wpłynąć na późniejszy niedorozwój umysłowy dzieci. Może powodować utratę słuchu.

Źródła jodu: ryby morskie, małże, krewetki, marchew,  wodorosty morskie.

 

Fluor (F)
- ma duże znaczenie dla stabilności kości i zębów,

- brak fluoru w pokarmie powoduje zahamowanie wzrostu lub tempo wzrastania jest znacznie wolniejsze, pogarsza się również stan uzębienia.

Źródło: woda pitna, czarna herbata, marchew, mięso, ryby, mleko, nasiona strączkowe.

 

Cynk (Zn)
- niezbędny składnik dla roślin, zwierząt i człowieka.

- ważny dla stabilności błony komórkowej oraz dla tworzenia się zasobów insuliny w organizmie.

Niedobór: utrata apetytu i upośledzenie wzroku, brak gojenia się ran,  zaburzeń smaku i węchu, zmniejszonej odporności na zakażenia, zaburzeń w rozwoju narządów płciowych.

Źródła: sery żółte,  szprotki, krewetki, ostrygi, drób (kaczka, indyk), mięso (cielęcina, wołowina).


Mangan (Mn)
- pierwiastek niezbędny w zachowaniu prawidłowej struktury kości, procesach rozrodu oraz prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego

- bierze udział w tworzeniu enzymów.

Źródła: kiełki i ziarno pszenicy, płatki owsiane, ryż, warzywa strączkowe, groch, jarmuż, karczochy, szpinak, banany, jeżyny, porzeczki czarne i czerwone, herbata czarna.

 

Kobalt (Co)
- wchodzi w skład witaminy B12 (kobalaminy),

- ważny w procesie wytwarzania czerwonych krwinek,

- aktywuje niektóre enzymy.

Niedobór: Zdarza się rzadko, najczęściej zdarza się u wegetarian i może powodować anemie.

Źródła: mięso, wątroba, buraki, ostrygi.

 

Molibden (Mo)
- niezbędny pierwiastek śladowy,

- dobrze wchłania się w przewodzie pokarmowym,

- aktywator niektórych enzymów,

- ułatwia wprowadzenie żelaza do hemoglobiny,

- wspomaga procesy metaboliczne tłuszczów i węglowodanów.

- zapobiega anemii,

- potrzebny do wielu procesów np. do wytwarzania kwasu moczowego czy do syntezy tauryny.

Niedobór: powoduje drażliwość, nieregularny rytm serca.

Źródło: nasiona roślin strączkowych, zielone części roślin, mięso i podroby, zboża,  mleko, kakao.


Chrom (Cr)
- niezbędny do prawidłowego metabolizmu glukozy,

- konieczny do metabolizmu białek i tłuszczów,

- wpływa na działanie insuliny, regulując jej stężenie,

- wpływa na poziom cholesterolu we krwi, obniżając jego stężenie,

- wspomaga odchudzanie, zmniejszając  łaknienie,

- zmniejsza zmęczenie,

- zapobiega spadkowi ciśnienia tętniczego, zmniejszając ryzyko zawału serca.

Niedobór: Wywołuje zaburzenia neurologiczne, nieprawidłowe przemiany cukrów, co może skutkować wystąpieniem cukrzycy i chorób serca.

Źródła: rośliny strączkowe, mięso, orzechy, miód, kakao, czarna herbata, ziarna zbóż.

 

Selen (Se)
- chroni nasz układ odpornościowy, broniąc nas przed wirusami i bakteriami,

- działa też przeciwzapalne, dlatego wspomaga leczenie niektórych przewlekłych schorzeń, jak toczeń  czy reumatoidalne zapalenie stawów,

- ma pozytywny wpływ na naczynia krwionośne oraz chroni przed miażdżycą,

- zapobiega zwyrodnieniu plamki żółtej i zaćmie,

- chroni skórę przed słońcem i pomaga usuwać z organizmu pierwiastki toksyczne

Niedobór: zmęczenie, osłabienie mięśni, częste przeziębienia, opryszczka i stany

zapalne skóry, może czasami powodować poronienia oraz bezpłodność mężczyzn.

Źródła selenu: orzechy brazylijskie, nasiona słonecznika, tuńczyk, owoce morza i ryby, wątroba, drób, czosnek i cebula, brązowy ryż, kiełki pszenicy.


Wanad  (V)

- znajduje się w otoczeniu i pożywieniu człowieka, jest on niezbędnym pierwiastkiem śladowym,

- znajduje się w centrach aktywnych enzymów przemiany glukozy i innych węglowodanów,

- zapobiega chorobom serca, hamuje powstawanie cholesterolu we krwi,

- obniża stężenie cukru we krwi oraz pomaga obniżyć wysokie ciśnienie krwi.

Niedobór: może powodować zmniejszenie liczby czerwonych krwinek oraz zaburzenia przemiany tłuszczów.

Źródła wanadu: ryby, grzyby, owoce morza, przyprawy.

 

Bor (B)

- do jego głównych funkcji należy zachowanie w organizmie właściwego poziomu minerałów i hormonów niezbędnych dla zdrowych kości,

- zapobieganie osteoporozie oraz zmniejszenie utraty wapnia u kobiet po menopauzie.

- może być używany zewnętrznie w leczeniu infekcji bakteryjnych i grzybicznych.

Niedobór: może objawiać się chorobami kości np. zapaleniem stawów, zahamowaniem wzrostu oraz problemami z przyswajaniem magnezu, wapnia i fosforu.

Źródła: liście i korzenie buraka, ziemniaki, kapusta.

 

Krzem (Si)

- niezbędny składnik  ludzkiego organizmu,

- występuje głównie w tkance łącznej w związku z tym jest  odpowiedzialny za elastyczność i odporność tkanek i mięśni

- korzystnie wpływa na naczynia włosowate uszczelniając je,

- wspomaga usuwanie z komórek substancji toksycznych,

- zwiększa wytrzymałość tkanki kostnej,

- zapobiega przedwczesnemu starzeniu się,

- usuwa stany zapalne i podrażnienia skóry, poprawia jej ogólny wygląd i zapobiega wiotczeniu,

- ogranicza wypadanie włosów oraz przyspiesza ich wzrost,

- wzmacnia paznokcie.

- występuje w postaci tlenku jako piasek (SiO).

Źródło: mleko i przetwory mleczne, skrzyp, pokrzywa, podbiał, konopie, owoce poziomki,  ziarna zbóż.

 

Lit (Li)

- ważny mikroelementem, choć nie zostało to do końca stwierdzone,

- pomaga osobom cierpiących na stałe, niekontrolowane zmiany nastroju od depresji do manii

- zmniejsza agresywność oraz częstość prób samobójczych.

- nie wolno stosować litu: w ciąży, przy niewydolności nerek, tarczycy i serca oraz podczas problemów z zaburzeniami ilości elektrolitów w organizmie np. biegunka, gorączka, wymioty.

Pokaż więcej wpisów z Listopad 2017
Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij
pixel